20 იანვარი

მარგალიტნი მრავალსასყიდლისანი სიღრმით უმეცრებისათ აღმოიტაცენ და ხმითა მიერ ანგელოზებრთა ეკლესიაი ქართველთა კვალად განაშუენე; გალობათა საღმრთოთა გამომხატველო, ღირსო მამაო ექვთიმე, ევედრე ქრისტესა ღმერთსა შეწყალებად სულთა ჩვენთათვის.

- წმიდაო აღმსარებელო მამაო, ნეტარო ექვთიმე, ვარსკულავო საქართველოჲსაო, ბრწყინვალებაო საღმრთოჲსა სიყუარულისაო და განმანათლებელო ერისა ჩუენისაო, სუეტო შეურყეველო მოთმინებისაო, სიმტკიცეო და ძელო ეკლესიისაო, ლამპარო ყოვლადბრწყინვალეო და მნათობო ყოვლისა სოფლისაო, სათნოებათა საუნჯეო, რომელმან აღირჩიე სრბაჲ იწროსა მას გზასა, და შეუძრველად ჰგიებდი მართალსა ზედა აღსარებასა. აწ გვიოხე ქრისტეს მიმართ და გჳთხოვე, ღირსო, გარდამოვლინებად ეკლესიათა ერთობაჲ, მშჳდობაჲ და დიდი წყალობაჲ.

- წმიდაო აღმსარებელო მამაო, ნეტარო ექვთიმე, სიქადულო მოსაგრეთაო და სიმტკიცეო მართლისა სარწმუნოებისაო, სამებისა წმიდისა გამორჩეულო მსახურო, მოდასეო ანგელოზთაო, ქუეყანით ზეცად ამაღლებულო შრომითა და ღუაწლითა შენითა და დამკჳდრებელო სასუფეველსა შინა ქრისტეს ღმრთისასა, აწ გვიოხე მისა მიმართ და გჳთხოვე, ღირსო, გარდამოვლინებად ეკლესიათა ერთობაჲ, მშჳდობაჲ და დიდი წყალობაჲ.

- წმიდაო აღმსარებელო მამაო, ნეტარო ექვთიმე, ბრწყინვალებაო საღმრთოჲსა სიყუარულისაო და განმანათლებელო ერისა შენისაო; სუეტო შეურყეველო მოთმინებისაო; სიმტკიცეო და ძელო ეკლესიისაო; ლამპარო ყოვლადბრწყინვალეო და მნათობო ყოვლისა საქართველოჲსაო; სათნოებათა საუნჯეო და წმიდითა ლოცვითა შენითა მეოხო ყოველთა პატივისმცემელთა შენთაო, გვიოხე აწ ქრისტჱს მიმართ და გჳთხოვე, ღირსო, გარდამოვლინებად ეკლესიათა ერთობაჲ, მშჳდობაჲ და დიდი წყალობაჲ.

- წმიდაო აღმსარებელო მამაო, ნეტარო ექვთიმე, სჯულიერებისა და სიმდაბლისა შენისათჳს, რომელ მოგეგო, იყავ შენ საყუარელ ყოველთაგან, და განსწავლულ იყავ არა ხოლო თუ საღმრთოსა წერილსა, და მამათა სწავლებათა შინა, არამედ წარემატებოდი გალობასაცა შინა ქართველთასა, და ხატ ექმენ სამწყსოსა შენსა სიბრძნისა და ღმრთისმოსავობისა, აწ გვიოხე ქრისტჱს მიმართ, და გჳთხოვე, ღირსო, გარდამოვლინებად ეკლესიათა ერთობაჲ, მშჳდობაჲ და დიდი წყალობაჲ.

- წმიდაო აღმსარებელო მამაო, ნეტარო ექვთიმე, სიბრძნითა საღმრთოჲთა საკჳრველად აღვსილ-იყავ რაჲ ფიცხელსა მას ღუაწლსა შინა, სახარებისა მადლითა განანათლე ქუეყანაჲ ქართველთაჲ, ღმერთშემოსილო, და ვითარცა მწყემსი კეთილი დაშვერ სამწყსოჲსათჳს შენისა, ხოლო აწ განბრწყინებული მადლითა აღმსარებლობისაჲთა, სდგა წინაშე ღმრთისა ჩუენისა და მაცხოვრისა, და აწ გვიოხე მისა მიმართ და გჳთხოვე, ღირსო, გარდამოვლინებად ეკლესიათა ერთობაჲ, მშჳდობაჲ და დიდი წყალობაჲ.

- წმიდაო აღმსარებელო მამაო, ნეტარო ექვთიმე, მოყუარეო ღმრთისაო და აღმასრულებელო საღმრთოთა მცნებათა მისთაო, უმეტესად ჯერ-არს ჩუენდა, რაჲთა ვისმენდეთ საკჳრველთა ამათ საქმეთა შენთა და ვადიდებდეთ ღმერთსა, რომელმან ესევითარი მოგუმადლა ჩუენ მზრუნველი მამაჲ და საკჳრველი მოღუაწჱ და ვჴმობდეთ გიხაროდენსა, რამეთუ სახელი შენი აღწერილ არს ცათა შინა. ქრისტესა ევედრე აწ გარდამოვლინებად ეკლესიათა ერთობაჲ, მშჳდობაჲ და დიდი წყალობაჲ.

ვითარი-მე ქებისა გჳრგჳნი შეგითხზნათ ეკლესიისა ჩუენისა სამკაულსა და ქართველთა განმანათლებელსა სწავლითა, დიდსა მამასა და მოძღუარსა, რომელი განსწავლიდი ერსა შენსა ღმრთისა და მამულის სიყუარულსა შინა, და განამჴნევებდი მათ ძლიერად მოღუაწებითა, რომლისა მიერ აღძრვანი მტერთანი დაამხუნა ქრისტემან ღმერთმან, რომელსა აქუს დიდი წყალობაჲ.

ვითარი-მე ქებისა საგალობელითა უგალობდეთ ლამპარსა ყოვლადბრწყინვალესა და მნათობსა ყოვლისა საქართველოჲსასა; მორწმუნეთა წინამბრძოლსა და მადლითა და სიბრძნითა ღმრთისაჲთა აღსავსესა; ღირსსა და ღმერთშემოსილსა მამასა ჩუენსა ექვთიმე აღმსარებელსა, რომლისა მიერ აღძრვანი მტერთანი დაამხუნა ქრისტემან ღმერთმან, რომელსა აქუს დიდი წყალობაჲ.

დიდებაჲ მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა

დღესასწაულობს ქართველთა ეკლესიაჲ ჴსენებასა შენსა და გჳწესს ყოველთა მორწმუნეთა შესხმად ღუაწლისა შენისა, რომელმან ღმრთისა მიერ მოცემული მადლი განამრავლე სიბრძნითა, ერსა შენსა განსწავლიდი რაჲ მცნებათა შინა ქრისტჱს ღმრთისაჲსა, აწცა გვიოხე მისა მიმართ და გჳთხოვე, ღირსო, გარდამოვლინებად ეკლესიათა ერთობაჲ, მშვიდობაჲ და დიდი წყალობაჲ. (ჴმაჲ 6).

აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

ვინ არა გნატრიდეს შენ ყოვლადწმიდაო ქალწულო, ვინ არა უგალობდეს უხრწნელსა შობასა შენსა, რამეთუ რომელი იგი უჟამოდ მამისაგან გამობრწყინდა, ძჱ მხოლოდშობილი, იგივე შენგან უბიწოჲსა გამოვიდა გამოუთქმელად ჴორცშესხმული, ღმერთი იყო ბუნებით და ჩუენთჳს კაც-იქმნა წყალობით. არა ორებად პირთასა განიკუეთა, არამედ ორითა ბუნებითა შეურევნელად საცნაურ-იქმნა. მას ევედრე, პატიოსანო და ყოვლადსანატრელო, ცხორებისათვის სულთა ჩუენთასა. (ჴმაჲ 6).

სათნოებითა განჰმდიდრდი, მამაო, და წმიდისა ფილიმონისა და ალექსანდრე მღვდელმთავრისა თანა ფრიად იღუწიდი რაჲ განსანათლებლად ივერთ ერისა, აღირჩიე გზაჲ მონაზვნებრივი, რომლისათჳსცა სიყრმითგანვე განიმზადებდი თავსა თჳსსა, და მორჩილად განგაწესეს რაჲ მონასტერსა შინა გელათისასა, წინამძღვრებითა დიდისა მოსაგრისა მამისა ალექსი ბერისაჲთა წარემატებოდი ღუაწლსა და ლოცვასა შინა, აწ ჩუენცა განგვარინე გზათაგან წარმწყმედელთა და წარგვიმართე გზასა მას ჭეშმარიტსა.

ყოვლადვე არასადა შეაპყარ, ღირსო მამაო ექვთიმე, თავი თჳსი შუებასა და განცხრომასა, არამედ შეჭურვილი საღმრთოჲთა მღჳძარებითა მოშურნედ იქეც დიდთა მათ მთაწმინდელთა, ეფთჳმისა და გიორგისა, საღმრთოთა წიგნთა განმავრცელებელთა, და ყოველთა დღეთა ცხორებისათა განჰლევდი დიდსა მოღვაწებასა და მღჳძარებასა შინა. ეგრეთვე აწ დაამშჳდე გული ჩემი სოფლისა ღელვათაგან შერყეული და შეგინებული და აღმავსე მღჳძარებითა საღმრთოჲთა.

იყავ რაჲ განმავრცელებელი საღმრთოჲსა წერილისა და მამათა სწავლათა, სანთელად ცეცხლმთებარედ გამოუჩნდი ბნელსა შინა უმეცრებისა შთავრდომილთა სულთა და დაუღამებელისა ნათლისა მიმართ წინამძღუარ ექმენ მათ, რამეთუ ყოველთა მოუწოდე მეცნიერებად და დიდებად ღმრთისა და გამოჩნდი კანონად მონაზონთა, და საღმრთოჲ სიხარული მოჰფინე ქართველთა ეკლესიასა და მას შინა მგალობელთა.

განგვაცვიფრებს ჩუენ ყოვლად საკჳრველი ღუაწლი შენი, ღირსო და უფროჲს გჳკჳრს აღმსარებლობაჲ შენი და სიყუარული ღმრთისა და მოყუასისაჲ, რამეთუ ჟამსა მას უღმრთოებისასა შური საღმრთოჲ მოიპოე, ნეტარო მოღუაწეო ექვთიმე, და მრავალთა საგალობელთა გადასწერდი და დაუმარხავდი რაჲ შჳლთა ეკლესიისათა, არცხვინებდი ბოროტსა მას მანქანებასა მძლავრთასა.

საქმენი შენი უზეშთაეს მზის-თუალისა განჰბრწყინდა, რაჟამს ქადაგებდი, წმიდაო, სარწმუნოებასა ჭეშმარიტსა, და განამრავლებდი საღმრთოთა წიგნთა და საგალობელთა უძველესთა, ამისთჳს აწ ჩუენცა არა უმეცარ ვართ ღუაწლთა შენთა და შრომათა, ღირსო მამაო ჩუენო ექვთიმე, და გევედრებით: შეგვეწიე წინაშე ღმრთისა, რაჲთა მოგუცეს სლვაჲ კეთილ-სახედ სოფელსა ამას შინა.

ღმრთივგანბრძნობილად გამოსჩნდი შენ, კურთხეულო ძალითა მაღლისაჲთა, და ძალითა მით საღმრთოჲთა დაიცევ საუნჯჱ ეკლესიისა ჩუენისა - ღმრთივსულიერნი გალობანი და აღამაღლენ რაჲ გჳრგჳნი მართლ-აღმსაარებელთაჲ, ეკლესიამან ქართველთამან, ვითარცა საუნჯე მრავალსასყიდლისაჲ, გპოვა შენ და სიხარულითა შეგიწყნარა.

ვითარცა მზისა ნათელმან, ესრეთ განანათლნა გონებანი მგალობელთანი, ღმერთშემოსილო მამაო, საკჳრველო, ყოვლად საგალობელმან დღესასწაულმან შენმან, ევედრე აწ ქრისტესა, ღირსო, რაჲთა მოიხილოს ერსა თჳსსა ზედა, რომელსა არა გუაქუს სიტყჳსგებაჲ წინაშე მისა და განგუარინნეს ჩუენ ცოდვათაგან ბოროტთა და მრავალსახეთა განსაცდელთა.

დიდებაჲ მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა.

იყავ რაჲ კეთილი ნაყოფი ივერთა ქუეყანისაჲ, ძეებრივითა გულმჴურვალებითა მსახურებდი მშობელსა ერსა, რომელ აწ გსახავს შენ მამად თჳსად, წმიდაო დიდო განმანათლებელო ექვთიმე, ღუაწლითა შენითა აღაორძინებდი რაჲ საეკლესიოსა გალობასა და ვიდრე აქამომდე აღძრავ მგალობელთა შუენიერად ქებად და გალობად ღმრთისა, აწ გვითხოვე მისგან მშჳდობით დაცვაჲ სოფლისაჲ, და დამტკიცებაჲ მართლმადიდებლობისაჲ, აღორძინებაჲ ერისა ჩუენისაჲ და სულთა ჩუენთათჳს დიდი წყალობაჲ.

აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

გიხაროდენ, ქალწულო, ღრუბელო და ეტლო სიტყჳსაო, გიხაროდენ, უზესთაეს გონებისა და გარეგან საზღუარისა, წმიდაო ღმრთისა საყოფელო, გიხაროდენ, უქორწინებელო, სულითა ზესთა ღმერთთასა მიდგომილო, გიხაროდენ, თჳნიერ თესლისა მშობელო, და თჳნიერ ხრწნილებისა მაწოვნებელო, გიხაროდენ, მარადის ქალწულო, კურთხეულო.

ქრისტეს მცნებათა იწურთიდი რაჲ მარადის, დღისი და ღამით გონებითა წმიდითა, სიყურულითა ჰმწყსიდი სამწყსოსა მისსა და, ასწავებდი ვნებათაგან განკრძალვასა, აწ ჩუენცა აღგვადგინე ბაძუად სათნოებათა შენთა, სანატრელო, რაჲთა ვევლტოდეთ ბოროტთა ჩვეულებათა და ვნებათა.

შენ სიმჴნითა და აჴოვნად სიმძიმე დღისაჲ იტჳრთე, ჵ, კეთილ-მონაო სახიერო და სარწმუნოო, და მოცემული ტალანტი აღაორძინე, რაჲსთჳსცა აღმსაარებელთა მათ თანა განეწესე და ღირსთა მამათა თანა შეხუედ სიხარულსა უფლისა შენისა სახიერისასა, აწ მეოხ-გუეყავ მაქებელთა შენთა დაუცხრომელად.

შეგამკო შენ ღმერთმან, წმიდაო ექვთიმე, ნათლითა სწავლისაჲთა და მადლთა საღმრთოჲთა ბრწყინვალებითა, და აღავსო რაჲ სული შენი სიბრძნითა, ვითარცა წყაროჲ ცხოველი და თუალი დაუწყუედელი აღმოაცენებდი მოძღურებათა საღმრთოთა, აღორძინებისათჳს ქრისტჱს სამწყსოსაჲთა.

სიმრავლჱ მგალობელთაჲ წინამძღურად აღგიარებს, ღმერთშემოსილო, ღირსო ექვთიმე, რამეთუ საღმრთოჲთა მით მადლითა აღივსებიან აღსრულებითა გალობათაჲთა, რომელნი შეკრიბნე დიდითა ღუაწლითა, და იშუებენ საჴსენებელსა შენსა, მობაძავო პირველ საუკუნეთა მამათაო, მათ თანა ევედრე ქრისტესა ღმერთსა შეწყალებად სულთა ჩუენთა.

უსძლოო ქალწულო, რომელმან ღმერთი მუცლად-იღე გამოუთქმელად, დედაო ღმრთისა მაღლისაო, ვედრებაჲ მონათა შენთაჲ შეიწირე, ყოვლადუბიწოო, რომელი მისცემ ყოველთა შენდობასა ცოდვათასა, ჩუენიცა ვედრებაჲ შეიწირე და გჳთხოვე ჩუენ დიდი წყალობაჲ.

მარგალიტნი მრავალსასყიდლისანი სიღრმით უმეცრებისაჲთ აღმოიტაცენ, და ჴმათა მიერ ანგელოზებრთა ეკლესიაჲ ქართველთაჲ კუალად განაშუენე; გალობათა საღმრთოთა გამომხატველო, წმიდაო აღმსარებელო ექვთიმე, ევედრე ქრისტესა ღმერთსა შეწყალებად სულთა ჩუენთათჳს. 2-გზის

ღმრთისმშობელო ქალწულო - 1-გზის

მარგალიტნი მრავალსასყიდლისანი სიღრმით უმეცრებისაჲთ აღმოიტაცენ, და ჴმათა მიერ ანგელოზებრთა ეკლესიაჲ ქართველთაჲ კუალად განაშუენე; გალობათა საღმრთოთა გამომხატველო, წმიდაო აღმსარებელო ექვთიმე, ევედრე ქრისტესა ღმერთსა შეწყალებად სულთა ჩუენთათჳს.

რომელი საუკუნითგან დაფარულ-იყო, და ანგელოზთაგან უცნაურ საიდუმლო, ღმრთისმშობელო, შენ მიერ კაცთა გამოეცხადა, ღმერთი შეურევნელად შენგან განჴორციელდა, ჯუარცმაჲ ნებსით თავს იდუა, რომლისათჳსცა აღადგინა პირველდაძინებულნი, და იჴსნა მან სიკუდილისაგან სულნი ჩუენნი.

ცხორებაჲ კეთილმსახურებით ქუეყანასა ზედა აღასრულე, ყოვლად ნეტარო ექვთიმე აღმსარებელო, და გამოსჩნდი კანონად მონაზონთა და ბრწყინვალე მნათობად საქართველოჲსა, აწ გამოაბრწყინვე გულსა ჩუენსა ნათელი ჭეშმარიტი და მეოხ-გუეყავ მაქებელთა შენთა. 2-გზის

დიდებაჲ მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

განეცხადების საიდუმლოჲ საუკუნითგან დაფარული მთავარანგელოზს, მითხრობად ძრწოლით ქალწულისა მიმართ, ხოლო იგი ახარებს კურთხეულსა დედათა შორის, რომლისა-თანა ვჴმობდეთ: გიხაროდენ, მიმადლებულო, უფალი შენ თანა.

იქების დღეს მართლმადიდებელთა ქრისტჱსმოყუარეთა მიერ, საღმრთონი სათნოვებანი შენნი, სიწმიდჱ, სიმშვიდჱ, და სიმდაბლჱ და შრომისოყუარებაჲ საკჳრველი. აწ ჩუენცა პატივს-გცემთ, წმიდაო, სამ-გზის სანატრელო მამაო ექვთიმე, და გაქებთ, ახოვან ქმნილნი ღუაწლითა შენითა. 2-გზის

დიდებაჲ მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

ყოველთა შემოქმედი ღმერთი და დამბადებელი, ყოვლადუბიწოო, წმიდაო, საღმრთოჲსა სულისა მიერ მუცლად იღე და უხრწნელად ჰშევ, რომლისათჳსცა გადიდებთ შენ და გიგალობთ, ქალწულო, ვითარცა ყოველთა მეუფისა პალატსა და სოფლისა შემწესა.

სიბრძნე

ჟამსა მას ძნელბედობისასა დიდებულთა კაცთა მოუვლენდა რაჲ უფალი სამწყსოთა თჳსთა, შენცა აღრჩეულ იქმენ, სანატრელო მამაო, მსახურებად ღმრთისა და ერისა, და ეკლესიაჲ განამდიდრე რაჲ ძუელთა მათ საგალობელთა დაცვითა, საღმრთოჲთა შურითა შენითა და ღუაწლითა ფრიადითა სათნოდ გამოსჩნდი სამებისა წმიდისა. 2-გზის

დიდებაჲ მამასა და ძისა და წმიდასა სულსა, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

თანა დაუსაბამოჲ სიტყუაჲ მამისაჲ, შენგან მიიღებს დასაბამსა ბუნებისა ჩუენისასა, ღმრთისმშობელო, და უჟამო შემოვალს ჟამსა შინა და სიტყუაჲ განზრქების, ხოლო ძჱ ღმრთისაჲ ძედ შენდა იწოდების. ეჰა, მიუწვთომელი ესე საიდუმლოჲ, იესუ ქრისტე გუშინ და დღეს, და იგი თავადი არს უკუნისამდე.

სიყრმით ჩემითგან ფრიად მბრძვანან მე არაწმიდანი ვნებანი, ამისთჳს გევედრები: შემწე-მეყავ და მიჴსენ სახიერ.

რომელთა გძულთ სიონი, სირცხჳლეულ-იქმნენით უფლისა მიერ, და ვითარცა განჴმული თივაჲ შეგჭამნესთ გეენიამან.

დიდებაჲ მამასა და ძისა და წმიდასა სულსა, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

სულისა მიერ წმიდისა ყოველი სული ცხოველ-იქმნების და სიწმიდით ამაღლდების და განჰბრწყინდების სამებისა მიერ ერთ-არსებისა, ღმრთივშუენიერად და საიდუმლოდ.

პატიოსან-არს წინაშე უფლისა სიკუდილი წმიდათა მისთა.

ყოველი სული... სახარება ლუკასი, თავი 6. მუხლი 17. (მას ჟამსა შინა, დასდგა იესუ...) დასასრული მუხლი 23. (მრავალ არს ცათა შინა...)

ყოველსა ქუეყანასა განხდა ჴმაჲ ღუაწლისა შენისაჲ, ღმრთივგანბრძნობილო მამაო, სანატრელო ექვთიმე, ამისთჳს ზეცათა შინა ჰპოვე სასყიდელი შრომათა შენთაჲ, და მრჩობლი გჳრგჳნი მოიღე ღმრთისაგან: აღმსარებელისაჲ და ღირსისაჲ, და აწ კადნიერებაჲ გაქუს რაჲ წინაშე მისა, მშჳდობაჲ ითხოვე სულთა ჩუენთათჳს.

წამის ყოფითა, ღმერთო, ბუნებანი მდინარენი ზღუდედ აღამაღლენი და მათ შორის განიყვანე ერი ისრაელთაჲ ჴმელად, და გალობდა გალობასა ძლევისასა.

აღმოცენდი რაჲ ძირთაგან ღმრთისმსახურთა, სიყრმითგან იქმენ შენ, ვითარცა ხჱ დანერგული თანაწარსადინელსა წყალთასა, და ჟამსა თჳსსა გამოეც ნაყოფი შუენიერი და ღირსი ზეცისა საუნჯეთაჲ.

სიყრმითგანვე იყავ შენ მდაბალ და ყოვლადვე-განშორებულ ბოროტისაგან, და აღიზარდე რაჲ, ღირსო, ევლტოდე სიჭაბუკისა გულის თქუმათა და იყავ შენ განმზადებულ მსახურებისათჳს ღმრთისა და აღორძინებისათჳს ერისა ჩუენისა.

დაღაცა-თუ იყავ უცხოჲ კაცობრივისაგან დიდებისა, სცან ნებაჲ უფლისაჲ, და დაისწავე რაჲ ყოველივე საეკლესიონი წესნი და გალობანი ქართულსა ენასა ზედა და გამოსჩნდი სუეტად და სიმტკიცედ ეკლესიისა ჩუენისა.

მოგავლინა შენ ღმერთმან ქართველთა მნათობად, ყოვლად ნეტარო ექვთიმე, და აღგავსო ზეციერითა ნიჭებითა, რაჲთა სწავლებათა შენთა მიერ ჩუენცა მოგუეფინოს და ყოველთა წარგვიმართოს ჭეშმარიტისა მიმართ ცხორებისა.

დაჴსნდა წყევაჲ ევაჲსი, პირველისა მის დედისაჲ, რაჟამს უსძლომან შვა უაღრესი ბუნებათაჲ, ხოლო ერი მორწმუნეთაჲ, ვითარცა ღირს არს, სამართლად ადიდებენ.

ღმერთო, მაცხოვარო ჩუენო, ყოვლისა დამბადებელო, რომელმან სიტყჳთ დაამყარენ ცანი მაღალნი, ყოვლით ძალით მათით და სულითა მით საღმრთოჲთა დამამტკიცენ ჩუენ ერთობით კლდესა ზედა სარწმუნოებისასა.

მოწოდებულ იყავ რაჲ მსახურებად ერისა შენისა, დაარსე სტამბაჲ, დიდებულო, და იწყე საღმრთისმსახუროთა წიგნთა თარგმანებაჲ და ბეჭდვაჲ ენასა ზედა ქარველთასა, დამცრობილ იყო რაჲ რუსთა მიერ ეკლესიასა შინა ჩუენსა.

უმცხინვარეს მზისა ბრწყინავდა რაჲ უფალი გულსა შინა შენსა, ღირსო, მის მიერ მოცემული მადლი განამრავლე სიბრძნითა, დაუცხრომელად მუშაკობდი რაჲ განვრცელებად საღმრთოჲსა წერილისა და მამათა სწავლებისა ერსა შინა შენსა.

აღგკვეცეს რაჲ მცირესა სქემასა, ღირსო, გიწოდეს სახელი ექვთიმე ათონელისაჲ, რომელსაცა შეერთე ახალი ესე მოღუაწჱ, ნუგუეშინის-საცემელად ივერთა ერისა და მიემსგავსე მას მონაზვნებრივითა უპოვარებითა.

იქმენ რაჲ ჴელდასხმულ მღდელ-მონაზვნად, ქადაგებდი მართლმადიდებლობისა ყოვლად-უბიწოსა სარწმუნოებასა, და განანათლებდი რაჲ ერსა შენსა, ღირსო, დანთქმულსა წყუდიადსა შინა უმეცრებისასა, ასწავებდი დამარხვად მცნებათა ღმრთისათა.

მჴსნელო ჩუენო იესუ, ვედრებითა მშობელისა შენისაჲთა მშჳდობაჲ სოფელსა მოჰმადლე, და ძლევაჲ ჯუარითა მოეც ერსა ჩუენსა ღმრთისმოყუარესა მტერთა ზედა ურწმუნოთა, და მორწმუნენი ღირს-მყვენ შენდობასა.

გიხილა რაჲ მჴურვალედ შესრული მოღუაწებასა, მრავალ ფერნი განსაცდელნი შეგამთხვია შენ ეშმაკმან, რაჲთა განაქარვნეს მჴურვალებაჲ შენი, და მიუშვა იგი ღმერთმან, ვითარცა იგი იობს ზედა მართალსა, ხოლო შენ განიმზადე რაჲ თავი თჳსი განსაცდელთა მიმართ _ მრავალგზის შეგემშია და მოგეწყურა; დაშუერ; კიცხევაჲ და ყუედრებაჲ თავს იდევ; პყრობილ-იქმენ; სამშჯავროსა წარსდეგ და იგუემე, და ღმრთისმბრძოლთა წინაშე კადნიერად აღიარე ქრისტე; მას ევედრე აწ ჴსნად ჩუენდა ჭირთაგან, ღმრთივსანატრელო ექვთიმე, რომელნი საჴსენებელსა შენსა აღვასრულებთ.

მოხვედ ჩუენდა, ქალწულისაგან არა ანგელოზი, არამედ თჳთ უფალი, განჴორციელებული ღმერთი, და მიჴსნენ ჩუენ ყოვლითურთ, რომელნი ვღაღადებთ: დიდებაჲ ძალსა შენსა.

სჯულიერებითა და სიმდაბლითა შეესწორე რაჲ ძუელთა მამათა, სიმჴნითა გონებისაჲთა და უმანკოებითა გულისაჲთა შეჭურვილსა გეწადა განათლებაჲ ერისა შენისაჲ, და ბეჭდვიდი წიგნთა საეკლესიოთა.

ზეობასა მას ღმრთისმბრძოლთასა მრავალნი იძულებითა განიძარცუვიდეს სქემასა მონაზონებისასა, გარნა შენ იყავ რაჲ მოყუარჱ ერისა შენისაჲ, განსწავლიდი ყოველთა წყობასა მტერთა მიმართ უხილავთა და ხილულთა, რაჲთა არა მოიწიოს მათ ზედა სასჯელი ღმრთისაჲ.

მარადღე იღუწიდი აღორძინებისათჳს ქართულისა გალობისა და გახრწნისაგან და აღჴოცვისა იცავდი ძუელთა მათ საგალობელთა კრებულთა და გამოწერდი რაჲ ნოტთა მიერ, ვიდრე აქამომდე გალობითა მით ვადიდებთ ღმერთსა.

დიდი ჭირი და იწროებაჲ მოაწიეს რაჲ ეკლესიათა და მორწმუნეთა, მბრძოლთა მათ ღმრთისათა, აღეტყინე ზეცისა სურვილითა, და სიბრძნითა საღმრთოჲთა საკჳრველად აღვსილი დაუცხრომელად იღუწიდი უფიცხლესითა მით ღუაწლითა.

ჭეშმარიტო ღმრთისა დედაო, ევედრე შენ, ძესა შენსა დამბადებელსა, რაჲთა მიმიძღუეს ჩუენ ნავთსადგურად მყუდროდ და განმარინნეს დანთქმისაგან ცოდვათა ჩუენთასა.

სული მაცხოვარებისაჲ, უფალო, რომელ-იგი მიუდგა გულსა შინა პირველთა წინაჲსწარმეტყუელთასა და იშვა ქუეყანასა, მან მაუწყა ჩუენ მოსლვაჲ შენი ქუეყანად მორწმუნეთა ცხორებად, და აწ განათლებულნი გალობით გადიდებთ.

ჟამსა მას უღმრთოთა მძლავრებისასა, დახშეს მონასტერი გელათისაჲ და უბრძანეს რაჲ წარსლვაჲ წინამძღუარსა, განიზრახე ხელნაწერთა საგალობელთა დაცვაჲ ღმრთისმბრძოლთაგან და მრავალი კრებული უჩინო-ჰყავ თუალთაგან მათთა.

ჰმსახურებდენ რაჲ დაბადებულთა, და არა დამბადებელსა, რომელი-იგი კურთხეულ არს უკუნისამდე, განჴურდი, მჴნეო ექვთიმე, ქრისტეს სიყუარულითა, და ძუელთა მათ საგალობელთა კრებულნი ქუთათისიდან მცხეთას წარიღე ურმითა.

მოქალაქჱ ზეცისა იერუსალჱმისაჲ დაემკჳრდე ახალსა იერუსალჱმსა, სამეუფოჲსა ქალაქსა მცხეთას - მახლობლად მაყვლოანსა, სადა იგი იერუსალჱმით მოიწია ნინო, ქრისტჱს მხევალი და ილოცვიდა რაჲ, მოაქცივნა ქართველნი ჯუარითა ცხოველითა.

იყავ რაჲ მლოცველი ივერიელთათჳს და კეთილად წარმართებისათჳს მათისა, განწესებულ იქმენ სვეტიცხოვლისა დიდებულსა მას ტაძარსა, და საკჳრველად დაცულნი ხელნაწერნი კუალად დაფარნე უჩინოსა ალაგსა.

ცანი და ქუეყანაჲ განათლდეს შენ მიერ, უქორწინებელო დედაო იესუჲსო, რამეთუ გამოგჳბრწყინვე შენ ნათელი დაუშრეტელი, ღმერთი ყოველთაჲ, რომელმან ბნელსა შინა შეყენებულნი მიჴსნნა და ზეცისა სასუფეველისა მკჳდრად გჳჩინნა.

დანთქმული ღელვათა სოფლისა ამის განსაცდელთა ნავითა ცოდვისაჲთა შთავრდომილი და მიგდებული მჴეცსა სულთა მომსრველსა, გიღაღადებ: ვითარცა იონა იჴსენ განჴრწნისაგან და სიკუდილისა, ეგრეთცა მიჴსენ მე, ქრისტე.

იყავ რაჲ მწყემსი კეთილი, ღმრთისმშობლისა მიმართ დიდად მვედრებელი სამწყსოჲსათჳს შენისა და ფრიად მოყუარული წიხვედრისა მისისა - ივერიისა, საღმრთოჲთა განგებულებითა კუალად ეძიებდი უძველესთა მათ კრებულთა და ნევმირებულთა საგალობელთა გარდაიყვანდი ნოტთა ზედა.

შეუძრველად ჰგიებდი რაჲ მართალსა ზედა აღსარებასა, ზედაზენს განგაწესეს იღუმენად, და მუნვე წარიტანე რაჲ ღმრთისა მიერ შენდა მონდობილი საუნჯჱ იგი - ქართული ხელნაწერი საგალობელნი, რკინისა სკივრებითა დაჰმარხე ქუეშე მიწისასა.

უმცხინვარეს მზისა ბრწყინავდა რაჲ უფალი გულსა შინა შენსა, აღძრა მან ფარულნი მორწმუნენი ქმნად კეთილისა და შუამდგომლობითა მათითა საუნჯჱ იგი შენ მიერ დამარხული მიწასა, აღმოიღეს და დაავანეს რაჲ მუზეუმსა, აწ დაცულ არს საცავსა მას ხელნაწერთასა და განახარებს მრავალთა მორწმუნეთა და უფროჲს ეკლესიასა შინა მგალობელთა.

განუზომელი მოწყალებაჲ და უაღრესი სიტკბოებაჲ და სიმდაბლჱ გექმნა რაჲ წინამძღვრად გზასა ჭეშმარიტსა, ღმრთისა მიერ შენდა მოცემული მადლი განამრავლე რაჲ სიბრძნითა, აწ ჴსენებისა შენისა აღმასრულებელთა გჳთხოვე მოტევებაჲ შეცოდებათაჲ, ვითარცა წინაშე ღმრთისა მდგომარემან.

წინაჲსწარ მოასწავა საიდუმლოჲ შენი, ქალწულო, პირველ კიდობანმან შჯულისამან, შემწყნარებელმან საღმრთოთა წერილთამან, და ტაკუკმან ოქროჲსამან, სამკჳდრებელმან მანანაჲსამან და კუერთხმან.

იხარებს ეკლესიაჲ, ცათა მობაძავი, და გალობითა ღმრთივმორთულითა ჴსენებასა შენსა ადიდებს; რომელი ანგელოზთა თანა უგალობ მეუფესა, მამაო წმიდაო ექვთიმე, ნუ დასცხრები ვედრებად ჩუენ ყოველთათჳს.

სიმჴნით აღიღე რაჲ ფარი სარწმუნოებისაჲ, ღირსო მამაო ექვთიმე, შეჭურვილ იყავ მარხვითა, ლოცვითა და სხჳთაცა ბევრეულითა ღუაწლითა, და ქადაგებდი რაჲ სახარებასა უღმრთოთა შორის, დაითმენდი მრავალთა განსაცდელთა და გჳრგჳნი აღმსარებლობისაჲ მოიღე ღმრთისაგან; აწ გვითხოვე მისგან ცოდვათა და უსჯულოებათა ჩუენთა შენდობაჲ, რაჲთა ღირს-ვიქმნნეთ დიდებასა მისსა.

ყრმათა ბაბილონს საჴუმილსა მას შინა ცუარი ეცურია ზეგარდამოჲ. ღმრთისა მიერ ღაღადებდეს და იტყოდეს: კურთხეულ-ხარ, უფალო მამათა ჩუენთაო, ღმერთო უკუნისამდე.

ჟამსა მას შინა ყოვლისავე საქმისა ქართულისა დევნულებათასა, გამოსჩნდი ნუგეშად ერისა შენისა, და არცაღა დასცხრებოდი დაცვისათჳს ენისა ჩუენისა და აღორძინებისათჳს ქართულისა გალობისა. აწ გვიოხე წინაშე ღმრთისა, დანერგოს ჩუენ შორის შიში და მოძაგებაჲ ცოდვისაჲ და სიყუარული ღმრთისა და მოყუასისაჲ.

დიდი ღუაწლი და შრომაჲ თავს იდევ განმრავლებისათჳს საგალობელთა კრებულთა, და ქუეყანაჲ შენი აღავსე რაჲ წმიდათა მიერ წიგნთა, რომელთა მიერ განაშუენე ეკლესიაჲ ქართველთაჲ, ღმრთივგანბრძნობილო მამაო, და ბრწყინვალედ შეამკვე ერი მორწმუნჱ სწავლითა საღმრთოჲთა.

ჰაეროვნებაჲ პირისა შენისაჲ და სიმჭლჱ გუამისაჲ წამებდა სულიერთა სიმჴნით შრომათა შენთა, ხოლო სიმდაბლითა ქცევაჲ შენი უბიწოებასა შინაგანისა გონებისასა, და ქრისტჱს მსგავსად ასწავებდი ყოველთა, რაჲთა განუყონ სიმდიდრჱ გლახაკთა და შეეწიონ ნაკლულევანთა.

ძუელთა მათ კრებულთა საგალობელთასა უწოდდი რაჲ საუკუნესა მას საუნჯესა და ოქრო-ვერცხლთა და თვალ-მარგალიტთა უპირატესსა, თავსა შენსა ოქრომჭედელად შერაცხდი და ღაღადებდი: ვითარ მოიწია ჩემდა მომართ სიმდიდრჱ ესე, რომელსა შინა, მე უღირსი ესე, ურევ ხელსა ჩემსა!?

გიხაროდენ შენ, ასულო ადამისო, გიხაროდენ, სძალო ღმრთისაო, გიხაროდენ, მშობელო მაცხოვრისაო, რომელმან დაიტიე შემოქმედი შენი, მეოხ-გვეყავ მარადის.

შეუწუელმან მაყუალმან სინას აუწყა ღმერთი მოსეს, ჴმითა წულილსა და ენა-მძიმესა, და შურმან საღმრთომან ყრმანი იჴსნნა საჴუმილისაგან და გალობით ღაღადებდეს: ყოველნი საქმენი აკურთხევდით დღეს ღმერთსა და უფალსა, უგალობდით და ამაღლებდით მას უკუნისამდე.

საკჳრველსა მას ღუაწლსა შენსა დიდად შერაცხდა რაჲ კალისტრატე - კათოლიკოს-პატრიარქი საქართველოჲსა, პატივითა გიწვია და დიდად გმადლობდა რაჲ შრომისა და ღვაწლისათვის შენისა, თხოვითა მისითა ნოტთა ზედა გარდაიტანე კვერექსნი - აღმოსათქმელნი ჟამსა საღმრთოჲსა მსახურებისასა.

მარტოობითა გარდავლიდი რაჲ დღეთა შენთა ზედაზენსა, დასნეულდი, მადლითა განღმრთობილო, და დაითმენდი რაჲ მწარეთა სალმობათა, მოგიხილეს სამთავროს მონასტრისა დედათა, და დამწუხრდენ ფრიად უღონოებისათჳს შენისა, და ევედრებოდენ ღმერთსა ლხინებასა შენსა.

ევედრებოდი რაჲ ღმერთსა ერისათჳს შენისა და მამულისა, შეჰვედრე სული შენი ჴელთა მისთა და შეერთე სიმრავლესა მას წმიდათასა, და დაგკრძალეს რაჲ ეზოსა შინა ზედაზნისასა, მახლობლად საკურთხეველისა, არცა სიკუდილისა მიერ განგეშორა, ღირსო, პატივი სიწმიდისაჲ.

იყავ რაჲ მოძღვარი სულიერი და წინამძღვარი ქართველთაჲ, იღუწიდი, რაჲთა აღორძინდენ სულიერითა და ჴორციელითა კეთილითა, და დაბეჭდვიდი რაჲ ურიცხუთა წიგნთა და საგალობელთა, მრავალთა განსწავლიდი და აღძრვიდი გალობად ღმრთისა, მას ევედრე აწ, მოგუმადლოს სინანული და მოტევებაჲ ცოდვათაჲ.

სამთა მათ ყრმათა ბაბილონს საჴუმილსა შინა სამებასა თაყუანის-სცეს და შეურაცხ-ყვეს ხატი იგი ოქროჲსაჲ, და ცუარითა სხურებულნი გალობითა ღაღადებდეს: ყოველნი საქმენი აკურთხევდით დღეს ღმერთსა და უფალსა, უგალობდით და ამაღლებდით მას უკუნისამდე.

ვაქებთ, ვაკურთხევთ, თაყუანის-ვსცემთ უფალსა, უგალობთ და აღუამაღლებთ მას უკუნისამდე.

მტჳრთველმან გამოუცდელმან უხრწნელებისამან, სიტყუასა დამბადებელსა ავასხა ბუნებათა. მოვედ, უბიწოო ქალწულო, ღმრთისმშობელო, შენგან შობილისა თანა მასწავე მორწმუნეთა, რაჲთა ღირს ვიქმნეთ ჩუენ დიდებად შენდა.

არა ხოლო თუ მგალობელნი, არამედ ყოველნი მორწმუნენი მოისწრაფდენ მიმთხვევად სამარხოსა შენსა, იქმნა რაჲ უძლურთათჳს, ვითარცა საუნჯჱ მადლისაჲ და წყაროჲ კურნებათაჲ, და გევედრებოდენ რაჲ წყალობასა, მარადის ისმენდი ვედრებასა მათსა და ყოველთა მისცემდი ლხინებასა.

ხედვიდეს რაჲ მღდელთმთავარნი საფლავსა შენსა საკჳრველსა, კურნებათა აღმომადინებელსა, რომელნი იქმნებოდა მადლითა შენითა, ჴმამაღლად განგადიდეს, ვითარცა დიდებული მოღუაწჱ და აღმსარებელი მამაჲ, და საჴსენებელად და საუკუნოდ ნეტარებაჲ და ქებაჲ შენი განგვიწესეს ქართველთა.

შეგრაცხეს რაჲ წმიდანად, აღმსარებელო მამაო, მოღუაწედ და მლოცველად, და დიდებად და ხატად სიწმიდისად მოგიგო ერმან და ეკლესიამან ჩუენმან, და აწცა გაქუს რაჲ მადლი შეწევნისაჲ, აღგვადგინე ბაძვად სათნოებათა შენთა, რაჲთა ვევლტოდეთ ბოროტთა ჩვეულებათა და ვნებათა.

ტალანტი იგი, რომელ გერწმუნა, ღმერთშემოსილო, არა დაჰფარე ქუეყანასა, არამედ განამრავლე ვითარცა სარწმუნომან მონამან და ბევრწილად მიართუ ღმერთსა, მას ევედრე აწ, რაჲთა გარე წარგუჴადოს განსაცდელნი და ეშმაკთა კუეთებანი მოსავთა შენთა და მგალობელთა.

ძუელი შჯული მოგასწავებს, ქალწულო წმიდაო, და ახალი აღგიარებს ღმრთისმშობლად, უსძლოო, და ჩუენ მორწმუნენი სარწმუნოებით ვიტყჳთ: მშობელო სიტყჳსაო, ვედრებად ნუ დასცხრები ღმრთისა მიმართ მოსავთა შენთათჳს.

შური გაქუნდა რაჲ მართლისა სარწმუნოებისა და განვრცობისათჳს საღმრთოჲსა მეცნიერებისა, სამწყსოსა შენსა განუმრავლებდი წმიდასა წერილსა და მამათა სწავლებათა განსანათლებლად სულთასა და ეკლესიასა შეამკობდი რაჲ საღმრთოთა მიერ საგალობელთა, მორწმუნეთა შვილთა მისთა აღძრვიდი ქებად და გალობად ღმრთისა. (2-გზის)

გნატრით შენ, აღმსარებელო მამაო ექვთიმე, და პატივს-ვჰსცემთ წმიდასა ჴსენებასა შენსა, რამეთუ სიმჴნით მოღუაწე იყავ რაჲ ქართველთა ერისათჳს, საღმრთოთა წიგნთა თარგმანებითა და ნამუშაკევთა შენთა განმარვლებითა აღავსე ნაკლულევანებაი ღმრთისმსახურებისაჲ, და ეკლესიასა დაუმარხე საგალობელთა კრებულნი - ქმნულნი დიდებულთა მათ წინაპართა მიერ ჩუენთა.

ქრისტემან მოგცა შენ მადლი ღუაწლისაჲ და ესრეთ პატივ გცა საწუთროსა ამას, ხოლო შემდგომად სიკუდილისა შენისა უფროჲს იდიდე წინაშე მისსა, პატივცემული ღირსთა თანა და აღმსარებელთა, საუკუნესა.

ცხორებისა სიმდაბლჱ და სიმტკიცჱ სარწმუნოებისაჲ აჩუენე, ჵ, მამაო ჩუენო ექვთიმე, და სიწმიდითა მსახურე რაჲ ღმერთსა, ვითარცა ოქროჲ, განწმედილ იქმენ ბრძმედსა მას შინა განსაცდელთასა, ამისთჳს სიყუარულითა ამბორს-უყოფთ წმიდათა ხატთა შენთა და გევედრებით, ვითარცა მოყუარულსა მამასა ქრისტჱსმოყუარეთა ერთასა, რაჲთა ჴორცთა სენისა და სულთა ცოდვისაგან განგვკურნო ჩუენ და დაგვიფარო გარე მოდგომილთა მძჳნვარეთა ჭირთა და საცთურთაგან.

ქრისტეს მცნებათა იწურთიდი რაჲ მარადის, დღისი და ღამით გონებითა წმიდითა, სიყურულითა ჰმწყსიდი სამწყსოსა მისსა და, ასწავებდი ყოველთა, რაჲთა ბოროტსა განეშორონ და სულისა თჳსისათჳს ზრუნვიდენ მოწყალებითა, მარხვითა, და ლოცვითა, აწ ჩუენთჳსცა ევედრე კაცთმოყუარესა ღმერთსა, შეგვჭურნეს ჩუენ ძალითა თჳსითა უძლეველითა, და დაგვიცვას განსაცდელთაგან უხილავთა და ხილულთა მტერისაჲთა.

იხარებს აწ ქართველთა ეკლესიაჲ ჴსენებასა შენსა და გვიწესს ყოველთა მორწმუნეთა, რაჲთა გნატრიდეთ შენ, ვითარცა მოშურნესა მჴურვალესა და საგალობელთა ჩუენთჳს დამმარხველსა, და ვაქებდეთ ღმერთსა, განმადიდებელსა შენსა.

შემოკრბით, ჵ, ერნო ქართველთანო, და შესხმითა სულიერითა უგალობდეთ ღირსსა ექვთიმე აღმსარებელსა, ზედაზნელსა მას იღუმენსა, ვითარცა ეკლესიისა ჩუენისა გალობათა მიერ განმამდიდრებელსა და ყოველთა მორწმუნეთა შემწესა და მგალობელთა ურცხვენელსა შესავედრებელსა.

აწ ვიქადით შენთჳს, ღირსო მამაო ექვთიმე, აღმსარებელო მამაო, და ურვათა შინა მყოფნი ვითხოვთ შენ მიერ შეწევნასა, რაჲთა ჩვეულებისაებრ წინაპართა ჩუენთასა ვმსახურებდეთ ერსა, და მარადის ვადიდებდეთ ღმერთსა.

აწ განსცხრებოდე ზედაზნისა სავანეო, და დღესასწაულობდ ქუეყანაო ქართლოსიანთაო, რამეთუ წყალობითა მოგვხედნა ქრისტემან ღმერთმან და მოგუმადლა ჩუენ აღმსარებელი მამაჲ და მოღუაწე ბერი შემწედ ჭირთა შინა, ნუგეშად მწუხარებათა, მკურნალად სნეულებათა და გამომჴსნელად ვნებათაგან.

აწ გჳკჳრს ჩუენ აღმსარებლობაჲ შენი და სიყუარული ღმრთისა და მოყუასისაჲ, განანათლენ რაჲ ღუაწლითა შენითა და გევედრებით ოხასა ჩუენთჳს წინაშე ღმრთისა, ჴსნად ქუეყანისა ამის ჩუენისა და ერისა სატანისა მაჴეთაგან და ბოროტისა მის ანტიქრისტეს მძლავრებათაგან და საცთურისა.

დიდებაჲ მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა. ჴმაჲ 5

დავბეროთ საყჳრსა გალობათასა და განვსცხრებოდეთ და ვიშუებდეთ მოხარულნი ყოვლადწმიდასა შინა დღესასწაულსა ყოვლადქებულისა მამისა ჩუენისასა - ვითარცა სწავლისა მდინარეთა აღმომდენთა ჩუენდა და უგალობდეთ: უძლურნი _ სენთა მკურნალსა, ხოლო ჭირვეულნი _ მჴსნელსა, შეცოდებულნი _ მჴურვალესა მეოხსა, მწუხარენი _ განმაცხრობელსა და მავალნი _ მოგზაურსა, მენავენი _ მმართებელსა და ვიტყოდეთ: აწ ჴსენებისა შენისა აღმასრულებელთა ჴსნაჲ გჳთხოვე შეცოდებათაჲ, ვითარცა წინაშე ღმრთისა მდგომარემან.

აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

ღმრთისმშობელი და ყოვლადპატიოსანი, დედაჲ ქალწული, შუენიერი შროშანი, მას ახარებდა ანგელოზი ფრთოსანი, შენგან იშუების, მეფჱ გჳრგჳნოსანი და მას ჰმონებენ მეფენი მრავალყმოსანი.

მომიჴსენენი კანონისაგან ღირსისა, გალობა 3 და 6.

პატიოსან-არს წინაშე უფლისა სიკუდილი წმიდათა მისთა.

რაჲ მივაგო უფალსა ყოვლისავეთჳს, რომელი ესე მომაგო მე.

I კორინთელთა, თავი 12, მუხლი 7. (ძმანო, თითოეულსა ჩუენსა...) დასასრული, მუხლი 12. (კაცად-კაცადსა ვითარცა ჰნებავს...)

. ნეტარ-არს კაცი, რომელსა ეშინის უფლისა.

ძლიერ იყოს ქუეყანასა ზედა ნათესავი მისი.

, თავი 11, მუხლი 27. (ჰრქუა უფალმან თჳსთა მოწაფეთა...) დასასრული, თავი 12, მუხლი 1. (ტჳრთი ჩემი სუბუქ-არს...)

საჴსენებელად საუკუნოდ.

შეადგინა თინათინ მჭედლიშვილმა

„დიდება შენდა, უფალო იესო ქრისტე, ძალო ცხოვრებისა ჩემისაო,

რამეთუ რომელი არა ვიცოდი, მადლითა შენითა ვისწავლე,

და რომელი არა შემეძლო, შემძლებელ მყავ დაწერად წიგნისა

ამისა მხიარულებით... და აწ მშრომელი წარვალს, ხოლო ნაშრომსა

ამას შეგვედრებ შენ, რათა ჰგიებდეს ერთა შორის ყოვლადვე

აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ“

იღუმენ ექვთიმე კერესელიძის მინაწერი სანოტო ხელნაწერზე

იღუმენი ექვთიმე (ესტატე კერესელიძე) დაიბადა 1865 წელს რაჭაში, სოფელ სადმელში, სოლომონ და მართა კერესელიძეების კეთილმორწმუნე ოჯახში. სადმელის სამრევლო სასწავლებლის დასრულების შემდგომ რაჭაში არსებული მძიმე ეკონომიური პირობების გამო თხუთმეტი წლის ყმაწვილი ესტატე გაემგზავრა ჯერ ქუთაისში, შემდგომ - თბილისში, სადაც ერთ-ერთი სასტუმროს მზარეულის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა. აქ მან გაიცნო წმიდა ილია მართლის (ჭავჭავაძე) ხაზინადარი და მოურავი, მაქსიმე როსტომის ძე შარაძე. მათ სხვა მორწმუნე ახალგაზრდებთან ერთად თბილისში დააარსეს უფასო „საღმრთო წიგნთ-საკითხავი“, რომლის მიზანი მოსახლეობაში მართლმადიდებელი სარწმუნოების განმტკიცება და ძველი ქართული საეკლესიო გალობის შესწავლდა და გავრცელება იყო. „საღმრთო წიგნ-საკითხავს“ სულიერ ხელმძღვანელობას უწევდა წმიდა მღვდელმთავარი ალექსანდრე ოქროპირიძე (+1907).

ძველ ქართულ საეკლესიო გალობას საძმოს წევრები სწავლობდნენ ცნობილი მგალობლის, თავად მელქისედეკ ნაკაშიძისაგან, რომელიც ათონის წმიდა მთის ქართველთა სავანეში იყო განსწავლული.

1890-იანი წლებიდან მაქსიმე შარაძემ და ესტატე კერესელიძემ წმიდა ილია მართლის შუამდგომლობით შეიძინეს სტამბა, რომლის საშუალებითაც ინტენსიურად შეუდგნენ საღმრთო წიგნების ბეჭდვასა და გავრცელებას.

მაქსიმეს და ესტატეს მიმოწერა ჰქონდათ ათონის წმიდა მთაზე ქართველთა სავანის ბერებთან და მათგან ივერთა მონასტრის წიგნთსაცავიდან გადმოწერილ წმიდანთა ცხოვრებასა და ქადაგებებს ღებულობდნენ, ბეჭდავდნენ და უფასოდ ავრცელებდნენ. მათ თავიანთი სტამბის საშუალებით ოცდახუთი წლის განმავლობაში დასტამბეს ოთხი ათასამდე სასულიერო შინაარსის სხვადასხვა გამოცემა. ხალხი სამართლიანად უწოდებდა მათ სტამბას „ბერების სტამბას“, რადგან იქ მომუშავე ადამიანები გამოირჩეოდნენ კეთილმსახურებითა და წმიდა ცხოვრებით.

1891 წელს მაქსიმესა და ესტატეს ცნობილმა მომღერალმა და მოსიკოსმა ფილიმონ ქორიძემ, ევროპული სანოტო დამწერლობა შეასწავლა. ესტატე კერესელიძეს განსაკუთრებული ნიჭი და ლამაზი კალიგრაფია აღმოაჩნდა და ამიტომ ფილიმონ ქორიძე მას ანდობდა საგალობლოთა სანოტო ხელნაწერების გადათეთრებას.

XIX საუკუნის დასაწყისში საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის ძალადობით გაუქმებას სავალალო შედეგები მოჰყვა: იძარცვებოდა და ნადგურდებოდა უძველესი ეკლესიის ფასდაუდებელი საუნჯე. ქართული საეკლესიო გალობაც გარდაუვალი საფრთხის წინაშე დადგა. საჩქაროდ უნდა გამონახულიყო გზა და საშუალება ქართული საეკლესიო კილოების დაფიქსირებისა, რადგან ძველი საგალობო დამწერლობის მცოდნენი დღითიდღე მცირდებოდნენ და ეს მრავალსაუკუნოვანი მუსიკალური საგანძური სამუდამოდ იკარგებოდა.

წმიდა მღვდელმთავარ გაბრიელის თაოსნობით 1884 წელს ქუთაისში დაარსებულმა ქართული გალობის აღმადგინებელმა კომიტეტმა შეკრიბა ძველი ქართული გალობის მცოდნე სასულიერო პირები და ერისკაცნი. ფილიმონ ქორიძემ ათასობით საგალობელი გადაიტანა ნოტებზე, რომლის დაბეჭდვა საკუთარი ხარჯებით თავს იდეს ესტატე კერესელიძემ და მაქსიმე შარაძემ.

1907 წელს, წმიდა ილია მართლის მოწამეობრივი აღსასრულიდან ექვსი თვის თავზე გარდაიცვალა მაქსიმე შარაძე. ეს უდიდესი დანაკარგი ესტატე კერესელიძისთვის აუნაზღაურებელი დარჩა. დაღონებულ ესტატეს განსაცდელი უერთგულესი მეგობრის დაკარგვისთანავე ეწვია - მარტოდ დარჩენილ მოღვაწეს სტამბისა და მისი ქონების გაყოფას სთხოვდნენ; მისდა სავალალოდ ქონების ჩამონათვალში უძვირფასესი ხელნაწერებიც შედიოდა. რომელთა ნაწილი ჩამოართვეს და უცნობი მიმართულებით წაიღეს. საბედნიეროდ, სანოტო კრებულები საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წიგნთსაცავში აღმოჩნდა, რომლის ხელმძღვანელი იმხანად წმიდა ექვთიმე ღვთისკაცი (თაყაიშვილი) იყო.

მალე ესტატე კერესელიძემ ჟურნალ „შინაური საქმეების“ რედაქტორის, მღვდელმოწამე სვიმონ მჭედლიძის დახმარებით სტამბა და ხელნაწერები ქუთაისში გადაიტანა. სამწუხაროდ, არსებული მძიმე ვითარების გამო მათი თანამშრომლობა არ შედგა. ქუთაისში ესტატემ კვლავ სცადა სანოტო კრებულების დაბეჭდვა, მაგრამ უბინაობის გამო გაიძარცვა ყუთები, სადაც დაბეჭდილი ყუთები ინახებოდა და დამწუხრებულმა მხოლოდ რამდენიმე მათგანს მიაგნო ქუთაისის ბაზარში ხორცის გამყიდველთან.

მალევე, ბახმაროში ყოფნისას გარდაიცვალა დიდი მოღვაწე ფილიმონ ქორიძე. მთელი ოცდაათი წლის ნაშრომი - ათეულობით ხელნაწერი ექვთიმეს პასუხისმგელობაში დარჩა. მხოლოდ მან იცოდა ამ საგანძურის რეალური ფასი.

ესტატე კერესელიძემ საბოლოოდ აირჩია მონაზვნობის გზა, რომლისათვისაც სიყრმიდანვე განიმზადებდა თავს. მას სულიერ ხელმძღვანელობას უწევდა იმ დროის უდიდესი მოსაგრე, ღირსი მამა ალექსი შუშანია.

1912 წლიდან იმერეთის ეპისკოპოსის გიორგი ალადაშვილის კურთხევით, ესტატე კერესელიძე მორჩილად განწესდა გელათის მონასტერში, ხოლო ამავე წლის 23 დეკემბერს ღირსი ექვთიმე მთაწმინდელის სახელზე ბერად აღკვეცა იღუმენმა ანთიმოზმა. 1913 წლის მაისიდან იგი იეროდიაკონია. ამ დროიდან იწყება ყველაზე დაძაბული მოღვაწეობა მამა ექვთიმესი. გელათი იყო ის ადგილი, სადაც ჯერ კიდევ ტიპიკონის სრული წესების დაცვით სრულდებოდა ღვთისმსახურება. მამა ექვითმემ გადაწყვიტა, ზედმიწევნით მოეწესრიგებინა ფილიმონ ქორიძის ნოტებზე გადატანილი საგალობლები და ტიპიკონის მიხედვით გაეწყო. ამისათვის მრავლად შეიძინა სანოტო ფურცლები და შეუდგა უმძიმეს და უდიდეს საქმეს - ხელნაწერი ნოტების მოწესრიგებასა და გადათეთრებას.

1917 წელს მამა ექვთიმე იმერეთის ეპისკოპოსის გიორგის მიერ ხელდასხმული იქნა მღვდელ-მონაზვნად. 1918 წელს დამოუკიდებელი საქართველოს სახელმწიფო ჰიმნი, მისი ავტორის - კოტე ფოცხვერაშვილის თხოვნით, მამა ექვთიმეს მიერ იქნა დასტამბული.

დადგა ავადსახსენებელი 1921 წელი. ქუთაისში კომუნისტური ხელისუფლების მოსვლისთანავე მამა ექვთიმე დაპატიმრებულ იქნა, როგორც ახალი წყობისათვის არასაიმედო პიროვნება. საბედნიეროდ, ბრალდების არქონის გამო რამდენიმე თვეში იგი გაათავისუფლეს. ეს იყო უმძიმესი პერიოდი დევნისა და შევიწროებისა; გელათის ბერები ყოველდღე ელოდნენ შეურაცხყოფასა და დარბევას. მღვდელ-მონაზონი ექვთიმე ამ წლებშიც კი აგრძელებდა საგალობლების კრებულებზე მუშაობას. „მე ამაში ვპოულობ დიდ სიმდიდრეს, ეს ოქრო-ვერცხლზე და თვალ-მარგალიტზე უძვირფასესი საუკუნო საუნჯეა!.. მე წარმოდგენილი მაქვს ჩემი თავი, როგორც ოქროსმჭედელი და თვალ-მარგალიტის დამლაგებელი! მე ხანდახან გაკვირვებაში მოვდივარ: ვინ მოუშვა ჩემამდე ეს ძვირფასი სიმდიდრე, რომ მე უღირსი ამაში ხელს ურევ!“ ამბობდა წმიდა მამა.

1923 წელს უღმერთო მთავრობის მიერ გელათის მონასტერი გაუქმებულად გამოცხადდა. გელათის მონასტრის წინამძღვარს, არქიმანდრიტ ნესტორ ყუბანეიშვილს მისცეს რამდენიმე დღის ვადა, რათა სამუდამოდ დაეტოვებინა მონასტერი. შეძრწუნებულმა მამა ექვთიმემ იმის შიშით, რომ საგალობელთა ხელნაწერები არ განადგურებულიყო, ორმოცამდე უზარმაზარი კრებული ქუთაისში საიმედო ოჯახში გადამალა.

1924 წელს კომკავშირლებმა საძირკვლამდე დაანგრიეს წმიდა მეფის, დავით აღმაშენებლის სახელობის უზარმაზარი ტაძარი. იმავე წელს უღმრთოთა ხელით დახვრეტილ იქნა ქუთათელ-გაენათელი მიტროპოლიტი ნაზარი ერთგულ სასულიერო პირებთან ერთად. სასულიერო პირთა დევნა-განადგურების ისტერიამ პიკს მიაღწია.

მამა ექვთიმე იძულებული გახდა დაეტოვებინა გელათი და ხელნაწერები შედარებით უსაფრთხო ადგილას გადაეტანა. განსაცვიფრებელია, ასეთ დროს, როდესაც თბილისი-ქუთაისის გზაზე სრულიად უმიზეზოდ მოიკლა ათასობით ადამიანი, როგორ მოახერხა მამა ექვთიმემ ერთი ურემი ხელნაწერების ქუთაისიდან მცხეთაში მარტოდ-მარტომ გადატანა.

ამ პერიოდში მღვდელ-მონაზონი ექვთიმე განწესებულ იქნა სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში, სადაც საგულდაგულოდ გადამალა სასწაულებრივად გადარჩენილი ხელნაწერები. 1925 წელს, როდესაც საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ამბროსი მეტეხის ციხეშია დატყვევებული, ხოლო საქართველოს ეკლესიის უკლებლივ ყველა მსახური საშინელ დევნას განიცდის, საღმრთო განგებულებით მამა ექვთიმე კვლავაც აგრძელებს საეკლესიო გალობის იშვიათი ნიმუშების გადარჩენას. სვეტიცხოვლის ტაძრის წიგნთსაცავში მან მიაკვლია ძლისპირთა უძველეს ნივმირებულ კრებულს. ძველი ქართული სამუსიკო დამწერლობის საუკეთესო მცოდნე მოღვაწემ ეს საგალობლებიც ხუთხაზიან სანოტო სისტემაზე გადაიტანა.

1929 წლიდან მამა ექვთიმე ზედაზნის მონასტერში განაწესეს. მან ახლა აქ აიტანა ქართული გალობის ხელნაწერები და დიდ რკინის ყუთებში საიმედოდ დაცული მიწაში დაფლა.

თბილისის „მეტეხის“ მუზეუმის ერთ-ერთმა თანამშრომელმა - დავით დავითაშვილმა, რომელიც ფარული ქრისტიანი იყო, ბეთანიის ბერებთან - წმიდა აღმსარებლებთან არქიმანდრიტ იოანე მაისურაძესა და გიორგი მხეიძესთან საუბრისას მწუხარება გამოთქვა ფილიმონ ქორიძის მიერ ჩაწერილი ძველი ქართული საგალობლების დაკარგვის გამო და როდესაც მათგან შეიტყო, ხსენებული ხელნაწერები ზედაზნის მონასტერში იღუმენ ექვთიმესთან ინახებაო, იმავე დღეს ზედაზნის მონასტისკენ გაეშურა.

შეიქმნა კომისია ისტორიკოსებისა და მუსიკოსების შემადგენლობით, რომელმაც ამ ხელნაწერების განსაკუთრებული ფასეულობა და დიდი ისტორიული მნიშვნელობა დაადასტურა. მამა ექვთიმემ 1935 წლის ნოემბერში სახელმწიფო მუზეუმს გადასცა 34 სანოტო კრებული, რომელიც 6000-მდე საგალობლისგან შედგებოდა. ყველა ეს საგალობელი ამჟამად დაცულია კ.კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტში.

1944 წლის ზამთარში ზედაზნის მონასტერში მარტო მცხოვრები მამა ექვითმეს სანახავად ასულ სამთავროს მონასტრის დედებს წმიდანი უკვე ავადმყოფობისგან დასუსტებული დაუხვდათ, მამა ექვთიმემ დალოცა დედები და მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს. იგი დაკრძალეს ზედაზნის მონასტრის ეზოში, საკურთხეველთან.

„ქართველ წმინდანთა ცხოვრებანი“, თბილისი, 2004 წ.

ღირსი ექვთიმეს მშობლებს – მდიდარ და კეთილმსახურ ქრისტიანებს, პავლესა და დიონისიას, შვილი დიდხანს არ ეძლეოდათ და მხურვალედ შესთხოვდნენ უფალს, მოწყალება მიეღო მათზე. ერთხელ, ლოცვად დამდგარ მეუღლეებს ზეგარდმო ხილვით ეხარათ: „იხარებდით, იხარებდით, რამეთუ ღმერთსა მოუცემიეს თქუენდა ძჱ და სახელი მისი – სიხარული, რამეთუ ღმერთმან შობითა მისითა მოსცეს სიხარული ეკლესიათა თჳსთა”. მართლაც, მალე მათ შეეძინათ ვაჟი, რომელსაც ექვთიმე-სიხარული დაარქვეს. მადლიერმა მშობლებმა აღთქმა დადეს, რომ ნანატრ პირმშოს ღმერთს შესწირავდნენ.

სამი წლის შემდეგ ექვთიმეს მამა გარდაეცვალა. დედამ იგი ძმას – ხუცეს ევდოქსიოსს მიჰგვარა. ბიძამ ბავშვი ეპისკოპოს ოტრიოსს წარუდგინა, რომელმაც სიხარულით იტვირთა ღვთის რჩეულზე ზრუნვა და მალე მკითხველად დაადგინა იგი. ექვთიმე საოცარ გულისხმიერებას იჩენდა სწავლაში: „წარემატა ყოველთა ჰასაკითა სწორთა მისთა სწავლითა და სიყუარულითა ღმრთისაჲთა”. იგი კეთილმსახურებითაც გამოირჩეოდა: „სიმდაბლითა და იწროებითა და სიწმიდითა ჴორცითაჲთა ცხონდებოდა და ჟამისწირვაჲ ფრიად უყუარდა, დაიცვიდა სანთელსა ქალწულებისასა და ზეთად ნათლისა მისისა იყო წყალობაჲ და მოწყალებაჲ“. საღვთო შურით ანთებული მოღვაწე ბერად აღიკვეცა, შემდეგ მას მღვდლადაც დაასხეს ხელი, თან ქალაქის მონასტრების გამგებლობაც დააკისრეს. დაყუდებისმოყვარე ბერი დიდ მარხვებში უდაბნოში გადიოდა. ბოლოს, 30 წელს მიღწეულმა ექვთიმემ ფარულად დატოვა ქალაქი, მოილოცა იერუსალიმის წმიდა ადგილები, შემდეგ კი ფარანის ლავრაში მივიდა და მონასტრის გარეთ მდებარე პატარა ქოხში დაეყუდა. წმიდანს „ერთი ხოლო ზრუნვაჲ აქუნდა, რაჲთამცა ღმერთსა სათნო-ეყო ლოცვითა და მარხვითა”. იგი თავს კალათების წვნით ირჩენდა და მოწყალებასაც გასცემდა. იქვე, მახლობლად ღირსი თეოქტისტე მოსაგრეობდა. ძმებს ქრისტესმიერი სიყვარულით უყვარდათ ერთმანეთი „და იყვნეს ორივე ერთზრახვა და ერთსაქმე და ერთსულ”. ჩვეულებრივ, ღვთის განცხადების დღესასწაულის შემდეგ, ისინი უდაბნოში დადიოდნენ, მკვდარი ზღვის სანაპიროზე, და ბზობამდე იქ რჩებოდნენ ღვთის სათნო ღვაწლში. ერთხელ, მათ აქ პოვეს „ჴევი საშინელი, ფრიად ღრმაჲ, ყოვლადვე მიუვალი ვისგანვე და. ჩრდილოით კერძო ჴევისა მის ქუაბი დიდი”, ძლიერ მოეწონათ ეს ადგილი, აქ დარჩნენ სამოღვაწეოდ და გამოქვაბული ეკლესიად აქციეს. მალე, ღვთის ნებით ძმების სამყოფელს მწყემსები გადააწყდნენ და სოფელს აუწყეს მათ შესახებ. სულიერი სარგებლის მაძიებლებმა ნეტარ მამებს მიაშურეს, ბევრმა იქ დარჩენის სურვილიც გამოთქვა. ასე დაარსდა მონასტერი, რომლის წინამძღვრად თეოკტისტე იქნა დადგენილი. ექვთიმემ კი საძმოს მოძღვრობა იტვირთა. წმიდანი ძმებს ასწავლიდა: „ესე უწყოდეთ, რამეთუ უღირს, რომელსა დაუტევებიეს სოფელი, რაჲთა არა ჰყოფდეს ნებასა თჳსსა, არამედ შეიკრძალოს სიმდაბლÅ და მორჩილებაჲ და მოელოდის სიკუდილსა ყოველსა ჟამსა და დღესა მას საშინელსა სარჩელისასა და ეშინოდის მას ცეცხლისა მისგან უშრეტისა დაუყუარდეს მას დიდებაჲ იგი სასუფეველისა ცათაჲსაჲ”. იგი ამბობდა, მონაზვნებმა, და განსაკუთრებით, ახალგაზრდა ბერებმა ხორცი უნდა აშრომონ და მარად ახსოვდეთო მოციქულის სიტყვები: „ღამე და დღე ვშურებოდე ჴელითა ჩემითა, რაჲთა არავის დაუმძიმო”. ექვთიმე ძმებს ტაძარში, ღვთისმსახურების დროს და ტრაპეზზე მდუმარედ ყოფნას სთხოვდა. ზოგჯერ ბერები, განსაკუთრებით ახალგაზრდები, მარხვის სხვებზე მეტად გამკაცრების სურვილს გამოთქვამდნენ, რასაც მოძღვარი უშლიდა მათ და ურჩევდა, საერთო ტრაპეზზე ზომიერად მიეღოთ საზრდელი.

ამ წლებში ღირსმა ექვთიმემ მრავალი არაბი მოაქცია ქრისტეს სჯულზე. მათ შორის იყვნენ მხედართმთავარი ასპევეტი და მისი შვილი ტერებონი, რომელიც წმიდანმა სასწაულებრივად განკურნა. ასპევეტს ნათლისღებისას პეტრე დაერქვა და შემდგომში ეპისკოპოსი შეიქნა არაბთა შორის.

საკვირველთმოქმედ მამას სახელი გაუვარდა „და მრავალნი მოვიდოდეს მისა სნეულნი და ცოფნიცა და განიკურნებოდეს”. ამაო დიდებასა და შფოთს ვერ შეეთვისა ექვთიმე, დატოვა აქაურობა და მოწაფესთან, დომენტიანესთან ერთად რუბის უდაბნოში, მარდას მთაზე დამკვიდრდა. განმარტოების მაძიებელი მამა უდაბნოს სიღრმეში შევიდა, ჰპოვა გამოქვაბული, რომელშიც იმალებოდა საულის დევნას განრიდებული დავითი და აქ მონასტერი დაარსა. ამ ხანებში მრავალი მეუდაბნოე ბერი იხსნა წმიდანმა მანიქეველთა მწვალებლობისგან, მრავალი სასწაული აღასრულა, მრავალი სნეული და ეშმაკეული განკურნა.

მნახველები აქაც არღვევდნენ ექვთიმეს მყუდროებას, ამიტომ მან გადაწყვიტა, კვლავ თეოკტისტეს მონასტერს დაბრუნებოდა, მაგრამ გზად ერთი ადგილი მოეწონა განკრძალული, უდაბური, მიუვალი, „ჰაერითა კეთილ ფრიად” და აქ გაჩერდა ერთ მცირე გამოქვაბულში, მოწაფესთან ერთად.

როცა წმიდა თეოკტისტემ ექვთიმეს მოსვლა შეიტყო, „მსწრაფლ აღმოვიდა მისა”, კურთხევა ითხოვა და ევედრა წმიდანს, მათთან დაბრუნებულიყო სავანეში. მეუდაბნოემ „არა ინება მის თანა წარსვლად”, მაგრამ აღუთქვა, რომ კვირაობით ჩამოვიდოდა ხოლმე, ჟამისწირვაზე.

ექვთიმეს არ სურდა, მის ირგვლივ მოსაგრეები მომრავლებულიყვნენ, მაგრამ ღმერთმა ამცნო: „ნუვის უკუნაქცევ, რომელსა უნდეს ცხორებაჲ”. კვლავ შემოიკრიბნენ მოძღვრის ირგვლივ სულიერი შვილები და დაარსდა ახალი ლავრა.

თავდაპირველად სავანე ძალიან ღარიბი იყო, მაგრამ ღირსი მამა მტკიცედ სასოებდა უფალს, რომელიც წყალობას არ აკლებდა თავის რჩეულებს. ერთხელ ლავრას 400 მგზავრი მოადგა. ექვთიმემ ბრძანა, დაეპურებინათ სტუმრები. იკონომოსმა უპასუხა, ათი კაცის სამყოფი პურიც არა გვაქვსო, მაგრამ, ღვთის ნებით, პური, ღვინო და ზეთი ისე გამრავლდა, რომ მგზავრებიც დანაყრდნენ და ბერებსაც თვეების საკმარისი მარაგი დარჩათ.

ერთხელ, ერთ ბერს მახლობელი დაბიდან ძმებისთვის სახმარის ჩამოტანა დაავალეს. მას არ სურდა ერში გასვლა და მტკიცე უარზე იდგა. ექვთიმე ეუბნებოდა: „მე შევთხოვო ღმერთს, რომ დაგიცვას ყოველგვარი საცდურისაგან“, მაგრამ ბერი კვლავ უარობდა. მაშინ წმიდანმა თქვა: „შენ იცი, რა არს ურჩებისა მისაგებელი”. ამ სიტყვებზე უკეთური და ურჩი მონაზონი შეიპყრა ეშმაკმან და დორბლი გადმოყარა. საძმოს თხოვნით, ექვთიმემ შეცოდებულს ჯვარი გადასახა და განკურნა, რის შემდეგაც მან პატიება ითხოვა და სიხარულით დამორჩილდა მოძღვარს. „ღმერთსა სთნავს მორჩილებაჲ უფროჲს მსხუერპლთა, ხოლო ურჩებაჲ სიკუდიდ მოიყვანებს”, - თქვა წმიდა ექვთიმემ.

ერთხელ, ორმა ძმამ მონასტრული ცხოვრების მკაცრ წესს ვერ გაუძლო და გაქცევა განიზრახა. წმიდა მამამ ხილვაში ნახა, თუ როგორ აესხა ეშმაკს მათთვის აღვირი და მოსაკლავად მიათრევდა, თავისთან უხმო ბერებს და დამოძღვრა: განაგდეთო ბოროტი გულის სიტყვები, „ხემან, რომელი ადგილითი-ადგილად იცვლებინ, არა გამოიღის ნაყოფი. და ეგრევე, მონაზონი ოდეს ადგილითი-ადგილად იცვალოს, ვერ ნაყოფიერ იქმნეს. ოდეს ურდეს კაცსა კეთილისა საქმედ ადგილისა თჳსსა და ვერ შეუძლოს, ნუ ჰგონებნ, თუმცა სხუასა ადგილსა ქმნა კეთილი”.

431 წელს ეფესოში გაიმართა III მსოფლიო კრება, მიმართული ნესტორის ერესის წინააღმდეგ. ექვთიმე შეჰხაროდა მართლმადიდებლური სარწმუნოების განმტკიცებას და სწუხდა ანტიოქიელ მთავარეპისკოპოს იოანეზე, რომელიც ნესტორს მიემხრო.

451 წელს ქალკედონში გამართულმა IV მსოფლიო კრებამ შეაჩვენა დიოსკორეს ერესი, რომელიც ნესტორის საწინააღმდეგოდ ამტკიცებდა, რომ ქრისტეში მხოლოდ ღვთაებრივი ბუნებაა.

ღირსმა ექვთიმემ მიიღო ქალკედონის კრების დადგენილება და იგი მართლმადიდებლურად სცნო. ცნობა ამის შესახებ გავრცელდა ბერ-მონაზონთა და მეუდაბნოეთა შორის და ერესით ცდუნებული მრავალი მოსაგრე დაუბრუნა ჭეშმარიტ აღმსარებლობას.

საოცრად მკაცრი, ასკეტური ცხოვრებისა და მართლმადიდებლობის მტკიცე აღსარებისათვის ექვთიმეს „დიდი“ უწოდეს. საოცარი მადლით იყო შემოსილი წმიდა მამა - ძმები ცხადად ხედავდნენ, -თუ როგორ იმოსებოდა მათი მოძღვარი მსხვერპლშეწირვის საიდუმლოს აღსრულებისას; ანგელოზებიც ხილულად ემსახურებოდნენ მას.

ექვთიმეს ჰქონდა ნიჭი ადამიანის პირისახეზე შეხედვით მისი სულის იდუმალი მოძრაობების და ფარული გულისთქმების ამოცნობისა. ზიარების დროს ზოგი ძმა გაბრწყინდება ხოლმე, ზოგი კი მკვდარს მიემსგავსებაო,-ამბობდა იგი.

როცა ექვთიმე 82 წლის იყო, მასთან მოვიდა ყმაწვილი საბა (შემდგომში საბა განწმედილი, ხს. 5 დეკემბერს), რომელიც სიყვარულით შეიწყნარა და დიდი მომავალი უწინასწარმეტყველა; 90 წელს მიღწეულმა წმიდანმა პატივით მიაბარა მიწას ერთგული თანამოღვაწე - თეოკტისტე, შემდეგ კი ღმერთმა განუცხადა, რომ მისი აღსასრულის ჟამიც მოახლოებული იყო. ანტონი დიდის ხსენების წინა საღამოს ექვთიმემ ბრძანა, მწუხრის ლოცვა აღესრულებინათ და ღამე ეთიათ, თვითონ კი ორ ხუცესს უთხრა: „ესე ღამისთევაჲ დასასრული არს ღამისთევისა ჩემისაჲ თქუენ თანა ჴორცითა“ და სთხოვა, გამთენიისას ყველა ძმა შეეკრიბათ. წმიდანმა უკანასკნელად ასე დამოძღვრა სულიერი შვილები: „უკეთუ მე გიყუარ, დაიმარხეთ მცნებაჲ ჩემი, დაწყებაჲ და დასასრული საქმეთა კეთილთაჲ, მოიგეთ სიყუარული, რომელსა შინა არა იყოს ზაკუვაჲ. თჳნიერ სიყუარულისა ვერ შეძლებელ ხართ საქმედ კეთილისა რაჲსამე. ყოველი საქმჱ კეთილი სიყუარულითა და სიმდაბლითა სრულ იქმნების. სიმდაბლჱ აღამაღლებს, ხოლო სიყუარული არავის უტევებს დაცემად დიდებისაგან”; მან ითხოვა, არავისთვის დაეხშოთ მონასტრის კარები, უარით არ გაესტუმრებინათ მოწყალების არც ერთი მთხოვნელი და, შეძლებისდაგვარად, ყოველთვის დახმარებოდნენ განსაცდელში მყოფთ, შემდეგ ძმებს ახალი წინამძღვარი დაუდგინა და სამი დღის შემდეგ, 473 წლის 20 იანვარს მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს.

წმიდანის მოწაფე დომენტიანე არ განეშორებოდა ძვირფას საფლავს. მეშვიდე დღეს, გამთენიისას, მას ექვთიმე გამოეცხადა „ბრწყინვალებითა თვისითა” და უთხრა: „მოვედ, შვილო, ადგილსა დიდებულსა, რომელი განმზადებულ არს შენთჳს, რამეთუ მე ვევედრე ქრისტესა შენთჳს, რაჲთა იყო ჩემ თანა”. გახარებული ბერი მივიდა ტაძარში, ძმებს ამცნო ხილვის შესახებ და მიიცვალა.

„წმინდანთა ცხოვრება“, ტომი I, თბილისი, 2001 წ.

წმიდა მოწამენი: ინა, პინა და რიმა ანდრია მოციქულის მოწაფეები იყვნენ, წარმოშობით სლავები, სამხრეთ სკვითიიდან. ისინი სახარებას ქადაგებდნენ ბარბაროსთა შორის, მრავალი მოაქციეს და მონათლეს. ამისთვის ადგილობრივმა მთავარმა წმიდანები შეიპყრო და მათ კერპებისთვის მსხვერპლის შეწირვა მოსთხოვა. მხნე აღმსარებლებმა არ უარყვეს ქრისტე. იმ ხანებში სასტიკი ზამთარი იდგა. მდინარეები ისე იყო მოყინული, რომ მასზე მხოლოდ ადამიანებს კი არა, საზიდრებიან ცხენებსაც შეეძლოთ გადასვლა. მთავარმა ბრძანა, ყინულჭრილში გრძელი ძელები ჩაედოთ, წმიდანები მათზე მიებათ და ნელ-ნელა ჩაეშვათ გათოშილ წყალში. როცა ყინულმა მოწამეთა კისრებს უწია, საშინელი ყინვით გატანჯულმა მარტვილებმა სული უფალს შეჰვედრეს.

„წმინდანთა ცხოვრება“, ტომი I, თბილისი, 2001 წ.

წმიდა მოწამენი: ვასი, ევსევი, ევტიქი და ვასილიდი იმპერატორ დიოკლეტიანეს კარისკაცები იყვნენ: ისინი შეესწრნენ თეოპემპტი ნიკომიდიელი ეპისკოპოსის (ხს. 5 იანვარს) წამებას ქრისტესთვის, ირწმუნეს ჭეშმარიტი ღმერთი და მოინათლნენ. ამისთვის წმიდანები სასტიკად აწამეს და დახოცეს: ვასი წელამდე მიწაში ჩამარხული გადახერხეს, წმიდა ევსევი თავდაღმა დაკიდეს და შუაზე გააპეს, წმიდა ევტიქი ხელებითა და ფეხებით ბოძებზე მიაბეს და ნაწილებად დაფლითეს, წმიდა ვასილიდს მუცელი დანით გამოუფატრეს. ეს მოხდა 303 წელს.

„წმინდანთა ცხოვრება“, ტომი I, თბილისი, 2001 წ.